حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2253
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
سرماى سخت در زمستان ، بادهاى تند و طوفانها در بهار ، ماسه ، ريك روان ، نمكى ، كه در خاك است و كلّية خشكى هوا زندگانى را سخت ميدارد . باوجود اين در طرف شمال غربى و جنوب شرقى فلات جاهاى حاصلخيز و مراتع خوب هست . اهالى مغولستان از چهار گروه تشكيل يافتهاند : 1 - مغولهاى بالاخصّ ، 2 - تركها ، 3 - چينىها ، 4 - تونغوزها ، مغولها عبارتند از مغولهاى شرقى ، كه غالب سكنهء اين مملكتاند و مغولهاى غربى يا كالميكها . تركها چند تيرهاند و يكى از تيرههاى آنها معروف به قرقيز مىباشد . اينها بيشتر در شيبهاى جنوبى كوه آلتائى سكنى دارند . مساكن چينىها در شمال مغولستان است و بكشاورزى و زندگانى حضرى عادت دارند . گروه چهارم يا سلنها در شمال غربى مغولستان سكنى اختيار كردهاند . از صفات مخصوص مغول تنبلى است ، اگرچه گويند در موقع كار طاقت زياد دارد . همه چيز را در اين مملكت عادت معيّن كرده . در حدود عادات يوميّه ، مغول با هوش و زيرك به نظر ميآيد ، ولى همين كه از اين حدّ خارج شد ، ناتوان است . شجاعت و جرئت ، كه از صفات مغول در ازمنه گذشته بود ، حالا مبدّل بسستى و ترس گرديده ، چنان كه از قتل و غارت و راهزنى مغول حالا اثرى نيست و جنايات آنها منحصر بدزديهاى كوچك است ، ولى رفتار وحشيانه ، كه با اسراء دارند گواهى ميدهد ، كه در خونشان هنوز شقاوتهاى سابقشان باقىمانده و نيز خوددارى از كمك كردن بنوع خودشان ، و حال آنكه مغول را از گرسنگى در حال نزع مىبينند ، دليل قساوت قلبى آنها است . اين صفت مغول را تقريبا تمام سيّاحهاى اروپائى تصديق كردهاند ، ولى بايد بيطرفانه در تمجيد آنها هم گفت ، كه غالبا از ملق و چاپلوسى عارى هستند . مذهب مغول لامائيسم « 1 » است ، كه از تبّت در قرن شانزدهم ميلادى بمغولستان جنوبى آمد و در آخر آن قرن در تمامى اين مملكت انتشار يافت . مغول بخرافات و افسانهها معتقد است و قبل از انتشار مذهب لامائيسم ، عقيده داشت ،
--> ( 1 ) - Lamaisme